Bouman's Blog

Leven en werken in Roemenië

Archief voor de maand “september, 2013”

Maatschappelijk in het middenveld

Reve zou zeggen: “De een doet dit, maar de ander weer dat.” Zo was ik vanmorgen in een conferentiezaal van een hotel hier te stede, luisterend naar juristen en activisten over de toegang van rechters en gewone burgers tot overheidsinformatie. Er was een parlementslid, er waren veel ngo’s vertegenwoordigd, rechters en advocaten waren er, ministeries en zelfs de geheime dienst.

Het ging over een wensenlijstje voor herziening van de wet op geclassificeerde (geheime) overheidsinformatie uit 2002. Deze wet was al een hele vooruitgang ten opzichte van de communistische regels, want toen was alles geheim. Toch zijn we nu weer aan heel andere wetgeving toe en daaraan kan je zien hoe snel Roemenië verandert.

De ngo Centrul de Resurse Juridice had een rapport gemaakt over wat er mis is met de huidige wetgeving. Ik had als kleine bijdrage en with a little help from my friends een stukje geschreven over hoe het in Nederland en België hiermee zit. Hoewel ieder EU-land een wettelijk principe heeft dat overheidsinformatie openbaar is behalve in uitzonderingen, wordt dat principe nergens precies hetzelfde toegepast en heeft ieder land het net iets anders georganiseerd. In Roemenië heerst op veel plaatsen nog steeds een cultuur van wantrouwen en afschuiven van verantwoordelijkheid in het openbaar bestuur (heb ik gehoord). Daar komt de corruptie nog eens bij. Dat maakt het niet makkelijk om het openbaarheidsprincipe toe te passen.

Ook hoorde ik verhalen over het domweg niet uitvoeren van rechterlijke uitspraken door de overheid. Dan sta je als burger toch echt met lege handen. Of het moedwillig tegenhouden van de rechtsgang door overheidsfunctionarissen, dat gebeurt in Nederland denk ik maar heel zelden. Een advocaat vertelde dat een zaak vier keer van rechters was verwisseld omdat die nu nog voor de omgang met geheime informatie een bepaalde vergunning nodig hebben, die hebben niet alle rechters en bovendien is hij maar tijdelijk. Gelukkig wordt dat naar verwachting volgend jaar opgelost met een wetswijziging.

Ondanks het hoge niveau van professionaliteit bij de deelnemers had de bijeenkomst soms een aandoenlijk amateuristisch gehalte: de powerpoint-presentatie met veel te veel tekst, de persoonlijke discussies die ontstonden en die niet werden afgekapt, de anekdotes terzijde, de onverklaarde afwezigheid van bepaalde sprekers, etc. Daartegenover staat dat deze bijeenkomst 10 jaar geleden onmogelijk was geweest. De overheid wordt sneller moderner dan je van een overheid zou verwachten. Er is meer openheid nu en dat geeft ook hoop op minder corruptie in de toekomst.

Ondertussen wordt er iedere dag geprotesteerd tegen een mijnbouwproject en de knullig-arrogante houding van de regering. Veel gevestigde media besteden er nauwelijks aandacht aan (want die worden door aan de regering gelieerde partijen betaald). Maar het feit dat er 15.000 mensen de straat opgaan omdat ze de corruptie en arrogantie van de macht zat zijn, is als je het glas half vol wilt zien een mooi gezicht. Veel Roemenen hebben er de handen vol aan om hun hoofd boven water te houden, maar als er zoveel mensen tijd maken om te gaan protesteren komen er vanzelf genoeg zelfbewuste burgers. En dat is heel handig tegen bestuurlijke willekeur.

Dus hup Roemenië, zou ik zeggen.

Herfst

Het is nog heerlijk weer buiten overdag, maar ’s avonds wordt het fris. En als de warmte vluchtig wordt dan weet je als Roemeen: Straks wordt het herfst. Roemenen klagen graag, dus je hoort ze vanaf half augustus al verzuchten dat de zomer straks is afgelopen. Nu worden we hier vaak verwend met lange nazomers, waarbij je overdag in t-shirt kunt buiten zitten. En meestal valt dan begin december pas de eerste sneeuw – maar zover zijn we nog niet.

Mijn schoonouders zijn op vakantie, dus wij zitten in Măgura zonder de ‘oorspronkelijke bewoners’. Dan bekijk je een plek ineens met andere ogen, als een foto die je goed kent, maar waaruit ineens een paar personages zijn verdwenen. Vanmorgen werd ik begroet door de oude hond, stram en met rimmetiek – deze hond heeft al een aantal bewoners van dit huis zien overlijden.  De huizen zelf en de spullen, hoewel er steeds wordt aangeschaft en geconstrueerd, hebben een soort deklaag van eeuwigheid, van onveranderlijkheid.

Zo is het tot nu toe ook gegaan met het Roemeense dorp. Voor Roemenen is het een bekend literair thema, dat het platteland een soort bestendige configuratie heeft die onder de radar van de verwoestende tijd blijft. Net als in ons Friesland de oudste terpen ouder zijn dan de nederzetting Amsterdam, zo zijn ook in Roemenië de dorpen precies als toen de huidige miljoenenstad Boekarest ook zo’n dorp was.

Sinds de val van het communisme is het afgelopen met de eeuwigheid. In Transsylvanië hebben veel etnische Duitsers hun boeltje gepakt en zijn naar Duitsland vertrokken. Hele dorpen staan leeg en worden naar men zegt nu bevolkt door zigeuners. Rondom Boekarest, in de provincie Ilfov, zijn overal in de dorpen nieuwbouwwijken verschenen van forenzen. Hier en daar staat een kapitale villa van een nieuwe rijke.

Maar de grootste verandering is de enorme uittocht van jonge mensen. Tijdens het communisme heeft er al een soort gedwongen urbanisatie plaatsgevonden, omdat er voor de fabrieken arbeiders nodig waren. Maar sinds de jaren negentig zijn er miljoenen jonge Roemenen naar het buitenland vertrokken, en anders naar Boekarest, op zoek naar werk. Er zijn overal in Roemenië dorpen en stadjes die alleen ’s zomers tot leven komen, wanneer alle emigranten op vakantie zijn in hun oude woonplaats.

Als je de schaalgrootte van de geschiedenis iets terugschroeft, zijn de dorpen natuurlijk niet eeuwig. In feite is het nog maar een paar eeuwen geleden sinds de Magyaren Transsylvanië binnenstroomden, of sinds de Daciërs werden verslagen door keizer Traianus.

En daar zit ik dan, met herfstgedachten, als een echte Roemeen. Maar kijk: in deze traditionele huisjes op ons stuk land, waar traditioneel ecogeboerd wordt met traditionele middelen, hebben we wèl breedbandinternet, modern sanitair en twee grote steden op twee uur rijden. Dus uiteindelijk moet het best mogelijk zijn om het goede van het platteland te behouden en toch de moderne tijd te omarmen.

Berichtnavigatie