Het onderwerp is saai maar het moet even.

Al jaren vinden veel Roemenen dat de pensioenuitkeringen oneerlijk zijn verdeeld. Veel mensen krijgen een heel mager pensioen (zeg 200 euro per maand) maar anderen krijgen een ruim pensioen met uitschieters tot 4000 euro per maand. Het gemiddelde netto inkomen is 850 euro per maand (januari 2023).

Het probleem is dat de Roemeense wetgever het oorspronkelijke uitgangspunt voor pensioenen heeft verlaten. Zo’n uitkering is kort gezegd bedoeld voor mensen die niet meer kunnen werken, maar ook nog niet dood zijn. Een waardige oude dag, ook voor hen die niet door hun kinderen worden verzorgd. En omdat je niet elk geval apart kunt analyseren – veel te bewerkelijk en te duur – is het handiger om een vaste pensioenleeftijd af te spreken.

Iets minder kort gezegd kan je niet iedereen vanaf dezelfde leeftijd pensioen geven, omdat je bij sommige soorten werk eerder versleten bent en ook niet echt iets anders meer kunt. Bijvoorbeeld bouwvakkers hebben dat vaak. Als je op je 55e een versleten rug hebt van het tillen en bukken, ben je eigenlijk ook niet meer in staat om vrolijk aan een nieuwe opleiding voor een kantoorbaan te beginnen. Of in het extreme geval van ongezond werk zijn er ook mensen die op de algemene pensioenleeftijd zowat al overleden zijn. Er zijn groepen fabrieksarbeiders die zó ongezond moesten werken dat ze de 65 vaak niet haalden (door bijvoorbeeld longemfyseem).

Dus dezelfde pensioenleeftijd voor iedereen, behalve als je door ongezond werk een bewezen risico hebt om eerder dan gemiddeld te overlijden. Dat moet ook in Roemenië het idee geweest zijn. Behalve dan dat vrouwen altijd wat eerder met pensioen mochten dan mannen, hoewel vrouwen gemiddeld langer leven. Je reinste discriminatie is dat, schijnt ook in andere voormalige Oostbloklanden de regel te zijn. In Roemenië gaan vrouwen met 62 en mannen met 65 jaar aan de pensioentap. En voor een volledig staatspensioen moet een man 35 jaar hebben gewerkt (een vrouw dus iets korter, hoewel de pensioenleeftijd voor vrouwen stapsgewijs verhoogd wordt).

Qua financiering is het Roemeense stelsel een omslagstelsel. De pensioenen worden betaald uit de premies van de werkenden. Daarnaast is er gedeeltelijk spaarsysteem, waarbij iedereen voor zijn eigen pensioen spaart, maar dat systeem maakt een heel klein deel van het totale pensioen uit. Nu het aantal werkenden al jaren flink daalt ten opzichte van het aantal gepensioneerden (vanwege massa-emigratie en weinig kindertjes), zit er een groot gat in de pensioenpot. Dat gat wordt gedicht uit de rijksbegroting, er blijft dus minder over voor onderwijs, zorg en wegen.

Dat omslagstelsel is in veel landen een zogenaamde tijdbom. Maar waar Roemeense burgers over bozen is het feit dat veel goedbetaalde mensen in de publieke sector bijzondere pensioenvoorwaarden hebben. Het trefwoord in het Roemeens is “pensii speciale”. Het komt erop neer dat een aantal categorieën overheidswerkers een volledig pensioen krijgen, ook al hebben ze minder jaren gewerkt.

Burgemeesters, wethouders, rechters, openbaar aanklagers, medewerkers van de gerechtelijke politie en de geheime diensten, parlementair ambtenaren (inclusief chauffeurs en schoonmaaksters), piloten, cabinepersoneel, diplomaten, consulair medewerkers en militairen krijgen speciale voorwaarden. Voor de meesten van hen geldt dat 25 dienstjaren (in plaats van 35) genoeg is voor een volledig pensioen. En als iemand in deze categorie ook in aanmerking komt voor een ‘gewoon’ staatspensioen, krijgt hij of zij ze allebei.

Dus je kunt een 47-jarige ex-politieman zien genieten van zijn pensioen terwijl hij daarnaast een beveiligingsfirma runt. Voormalige rechters worden advocaat, met behoud van pensioen. Dat is wrang voor ouwe mensen die iedere leu moeten omkeren.

De EU heeft nu aan een grote geldpot als voorwaarde verbonden dat dit stelsel van bijzondere pensioenvoorwaarden moet worden herzien. Het bestaat ook nergens anders in Europa.

En alle bijzondere categorieën morren. Rechters zijn al begonnen met stiptheidsacties (die mogen van de wet niet staken). Daarbij voeren ze argumenten aan in de sfeer van: ons werk is zwaar en wordt steeds zwaarder. We moeten werken onder slechte omstandigheden met veel beperkingen. Deze pensioenen zijn ons toegezegd en dus hebben we onze loopbaan erop ingesteld; we hebben er recht op.

Op zich steekhoudende argumenten, maar voor de verkeerde discussie. De vraag die de bevoordeelden zich zouden moeten stellen is: ga je van het rechteren, wethouden en al die andere activiteiten structureel eerder dood?

Zo nee, dan is een volledig vroegpensioen niet eerlijk.