Vrije pers in Roemenië

In het Roemenië van de jaren negentig en nul was de schrijvende pers per stuk te koop op elke hoek. Krantenabonnementen waren er weinig. Na 2010 verdwenen papieren kranten uit het straatbeeld (er is er nu nog één, een boulevardblad voor ouderen). Het nieuws werd voortaan aangeboden op websites.

Naast de influencers en burgerjournalisten van Facebook en TikTok zijn er op dit moment veel nieuwswebsites in de lucht met professionele redacties. Die zijn vaak klein (minder dan 10) maar moeten ergens van betaald worden. Het geld komt uit reclame. Roemenen zijn het nooit gewend geworden om voor online informatie te betalen.

Dat maakt nieuwsredacties vatbaar voor beïnvloeding. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Grote reclamebudgetten zijn vaak ook in handen van bedrijven uit bepaalde sectoren (gokbedrijven, onroerendgoedbazen) en lokale overheden of politieke partijen. Ook als die sponsors niet rechtstreeks de inhoud van artikelen bepalen, maakt het veel uit dat zij zorgen voor het brood op de plank.

Tegen de stroom in zijn er de laatste tijd wel degelijk nieuwe, onafhankelijke journalistencollectieven actief, met videoreportages (zoals recorder.ro), onderzoeksjournalistiek (riseproject.ro of snoop.ro), of lokaal nieuws (buletin.de of info-sud-est.ro). Die worden behalve door reclame betaald uit donaties en door fondsen betaalde projecten. Hoe diverser de financiering, hoe minder de afhankelijkheid van een paar grote sponsors en hoe groter de kans op speaking truth to power.

Nu heeft een voormalig journalist onlangs bedacht hoe je likes kunt omzetten in donaties. Op de site presspay.ro kan je je opgeven als sponsor voor een vast bedrag per maand, vanaf tien euro (het gemiddelde netto maandsalaris in Roemenië is 1100 euro). Vervolgens kan je op aangesloten sites onder artikelen die je leuk vindt op een knop klikken. En aan het eind van de maand wordt je donatie aan de hand van je likes op een site naar rato omgezet in een bijdrage voor die site. Je hoeft dan maar op één plek te doneren om veel sites te sponsoren. Simpel, aansprekend, hopelijk een succes.

Zo’n succes is hard nodig. In Roemenië is de kleine corruptie de afgelopen twintig jaar flink gedaald. Aan het ambtenarenloket, bij de verkeerspolitie is het niet meer normaal om smeergeld te betalen. Maar de grote corruptie, het afromen van grote infrastructuurcontracten bijvoorbeeld, vermindert niet. Een functionerende vrije pers is een voorwaarde om die corruptie kleiner te maken. Gelukkig is het geen land waar de overheid de pers zomaar kan negeren. Reportages kunnen grote namen beschadigen. Slimme crowdfunding kan die reportages mogelijk maken.

Snel terug

Het was een heerlijk, heerlijk gevoel om de hele rit van Buzău naar Boekarest over de snelweg te kunnen doen. Voor het eerst!

Bron: ziarpiatraneamt.ro

Roemenië is een groot land. Dat er tot een paar jaar geleden alleen maar twee snelwegen uit de communistische tijd lagen, was de Roemenen een doorn in het oog. Maar de grote post-covid-wederopbouwfinanciering heeft tot een enorme activiteit geleid, in een paar jaar is nu meer snelweg aangelegd dan in de 30 jaar ervoor.

Het hele noordoosten van Roemenië moest het bijvoorbeeld zonder snelweg doen en dat maakte het niet alleen moeilijker om vrienden of familie te bezoeken, maar was ook slecht voor de economische ontwikkeling en niet te vergeten de verkeersveiligheid.

Tussen Boekarest en Ploiești ligt al een snelweg. Vorige week is het laatste stuk van die tussen Ploiești en Buzău geopend, voorlopig helaas alleen in de richting Boekarest. Knabbelt zo 20 minuten af van onze frequente tocht naar het ‘weekendhuis’, maar het belangrijkste is het gevoel van trots dat er in Roemenië wel degelijk iets aan openbare werken gepresteerd kan worden.

Bovendien worden er as we speak tunnels door de Karpaten geboord, zodat we over een paar jaar vanuit Boekarest ook ongelijkvloers naar Transsylvanië kunnen zoeven.

Het milieu, zegt u? Ze moderniseren van Europees geld ook het spoor!

Tijd voor een boek

Deze keer ben ik er eens vroeg bij, mijn boekbesprekingen gaan meestal over boeken van minstens twintig jaar geleden. De afgelopen dagen heb ik mijn kostbare vrije tijd besteed aan Thomas Bollen’s “Geld genoeg, maar niet voor jou”. Ik vond de titel zo pakkend dat ik hem daarom heb besteld.

Maar ook omdat de ondertitel was: “Hoe heroveren we de macht over ons geld?” Ik kan u vast verklappen, het boek bevat geen antwoord op deze laatste vraag, ik vrees dat we de ondertitel als clickbait moeten zien. Strafpunt voor Thomas Bollen, of eerder voor de uitgeverij want daar zitten de frisse jongelui die samen met hun vriend ChatGPT de ondertitels bedenken. De auteur zelf geeft in alle eerlijkheid toe (wel pas aan het eind van het boek) dat hij geen idee heeft wat de lezer zelf aan het probleem kan doen. Er staan heel veel plannen in het boek, van mensen die de macht over ons geld willen heroveren, maar u en ik komen daar niet aan te pas.

Dat is natuurlijk geen onverdeeld misnoegen, want over dingen waar je niks aan kan veranderen, hoef je je ook geen zorgen te maken. Je kunt je er natuurlijk wel over verwonderen of verontwaardigen en dat heb ik dan ook naar hartelust gedaan.

Het eerste ding van dit boek was de oogopener dat niet alleen de centrale bank geld maakt, maar alle banken. De centrale bank zorgt voor het fysieke geld, maar verreweg het meeste van al het geld in omloop wordt gecreëerd doordat banken geld uitlenen. Komt u een lening regelen, dan verstrekt de bank u die uit het niets. Niets! Door dat geldscheppen bepalen de commerciële banken in feite hoeveel geld, giraal geld, in omloop is. En ze bepalen wie het krijgt. Met deze superkracht kunnen ze de maatschappij sterk beïnvloeden, maar banken zijn natuurlijk niet aan democratische controle onderhevig.

Het tweede ding wat Thomas Bollen van Follow the money mij inwreef, was dat die commerciële banken steeds wegkomen met onverantwoordelijk gedrag. Omdat ze weten dat de overheid ze toch wel komt redden, nemen ze risico dat normale bedrijven nooit zouden nemen. En daarom draaien wij belastingbetalers steeds weer voor de rekening op. Haha zag u dat grapje?

Het derde ding was hoe allerlei mensen deze problemen probeerden aan te pakken. Linksom, rechtsom, hoog springen, laag springen. Activisten, professoren, voormalige centraalbankiers. U raadt het resultaat: de bankenlobby houdt alle wezenlijke veranderingen tegen. Met als gevolg dat we nog steeds zitten met een stelletje, laat ik het vriendelijk zeggen, entiteiten die juichend hun winsten en bonussen opstrijken terwijl wij het volk steeds armer worden door inflatie. Maar wel om de zoveel jaar even bijspringen om die opstrijkers van het faillissement te redden.

Er stond trouwens nog meer in het boek maar de beknoptheid. Noopt. Goed boek!

Verjaarspartijtje

Zo rond de lunch togen onze jongste en ik naar de satellietgemeente Cernica, want een van haar klasgenootjes gaf daar haar verjaardagsfeestje. De locatie was vrij algemeen en ook licht verontrustend vermeld als “Cernica Extreme Park”, maar bij aankomst bleek het een klimbos.

De ouders van de jarige zijn van die supervriendelijke mensen voor wie het organiseren van sociale evenementen een soort tweede natuur is. Maken zich nergens druk om. Beetje het tegenovergestelde van ons. In het klimbos waren een rij ronde gebouwtjes neergezet, een soort van theekoepels met open zijkanten en een houten dak, speciaal voor feesten en partijen. En de kinderen lekker met de beugels om door de bomen zwieren.

Het klimbos is nieuw, ik kende het niet. Er was al een klimbos, helemaal aan de andere kant van de stad, maar de markt is blijkbaar groot genoeg voor meer. Boekarestenaren zijn talrijk en hun koopkracht ligt tegenwoordig boven het EU-gemiddelde. Toen wij in de stad kwamen wonen, was er aan onze kant geen IKEA, geen fatsoenlijk winkelcentrum. Nu weten we niet anders. Er wordt zelfs een zwemparadijs gebouwd.

Onderweg naar het klimbos reden wij door organisch groeiende villawijken. De gemeente Cernica is nogal traag met de infrastructuur, dus je ziet kapitale villa’s aan modderweggetjes staan. Zonder riolering en soms zelfs zonder waterleiding. Vlakbij de klimlocatie loopt nu de nieuwe ringweg, de A0. Die wordt nu aangelegd als een tweede ring rondom de stad, die sinds de communistische tijd enorm is uitgedijd.

En gisteravond waren we met de kinderen bij een goed aangekleed wereldmuziekfestival, na een jaar of tien niet te zijn geweest. Ze hadden de juiste graad van hipheid vast kunnen houden om de hipsters hun centen uit de zak te kloppen, verder was de organisatie enorm geprofessionaliseerd.

Zo verandert de stad zo’n beetje waar je bij staat. Boekarest staat natuurlijk nog steeds vol communistische flats, maar het gevoel in de stad, de vibe zoals dat heet, is enorm veranderd. Alles is nu duurder, beter georganiseerd, schoner, toeristischer.

Being stateside

Van de afgelopen twee weken waren we er een in New York en een aan het rondreizen langs Boston, Quebec, Toronto, Niagara Falls. Vanmorgen vroeg landden we, dus een jetlag verklaart deze keer elke typefout.

New York is natuurlijk geen Boekarest: minder gezellig, minder getoeter. Meer, laat ik zeggen, filmdecor.

In een week kan je een hoop doen. Van wereldberoemde musea tot veerboottochtjes langs het Vrijheidsbeeld tot hangen in Central Park tot zwemmen bij Jones Beach. Winkelen, heel veel winkelen. Donuts eten. En hamburgers.

Toen namen we de trein naar Boston, fijn langs de oceaan door al die kleine staatjes aan de oostkust. In Boston hebben we gelogeerd in de meest brutalistische betonkolos die ik ooit had gezien:

Source: rtsreps.net

Het uitzicht was wel mooi.

De volgende dag huurden we een auto en reden naar Canada. Daar wonen vrienden van mijn schoonvader middenin de bossen. Daar hebben we twee dagen getsjild met 1 uitstapje naar Québec City:

Daar hebben we geen spijt van gekregen. Québec heeft een prachtig oud centrum en ligt op een hoge heuvel aan de St. Lawrence River, zodat je een wijds uitzicht hebt over de immense riviermonding. Op de foto staat kasteel Frontenac (nu een hotel). Bij de stad is een spectaculaire waterval, die van Montmorency.

Na nog twee dagen road trip langs Montréal en Toronto, met onderweg een overnachting in de niet aan te bevelen plaats Trenton (hotel trouwens ook niet aan te bevelen, een afgeragd Ramada-motel dat al jaren aan een verbouwing toe was, wel met vriendelijk Canadeespersoneel), kwamen we bij een andere waterval, die van Niagara.

Vaut le voyage:

Nog nooit zo’n natuurspektakel gezien. En vervolgens via de VS-kant van Niagara Falls en met een nachtje slapen in Corning weer terug naar New York. En naar huis, er gaat tegenwoordig een directe vlucht tussen Boekarest en New York. Even bijkomen!

Garsoniera

Ana’s ouders hebben destijds voor haar een eenkamerflatje gekocht, een studio zoals ze dat noemen, of in het Roemeens een garsonieră (van het Franse garçonnière neem ik aan). In ons eerste Boekarestse jaar hebben wij daar ook gewoond. Er is geen afzonderlijke slaapkamer, dus je slaapt in de woonkamer. Badkamer en keuken zijn wel apart, en er is nog een balkonnetje en een halletje. Alles bij elkaar 30 m2.

Het uitzicht vanuit de garsonieră

Dat flatje hebben we daarna altijd aangehouden en verhuurd. Het flatgebouw waar het in is telt nog 99 precies dezelfde flatjes. Dit gebouw is inmiddels van binnen en van buiten gerenoveerd en geïsoleerd. De stoep ervoor is opnieuw gelegd en van boompjes voorzien. De gemeente heeft de afvalcontainers en de parkeerplaatsen aangepakt. Het geheel ziet er een stuk beter uit dan vroeger.

De bevolking van het flatgebouw is in de loop der tijd van samenstelling veranderd. Vroeger waren het vooral ouderen met een klein pensioentje en jonge gezinnen met een laag inkomen. Die wonen er nu minder. Het welvaartspeil is gestegen, het aantal gezinnen dat in één kamer moet wonen is gedaald. Veel jonge gezinnen wonen nu in de nieuwe flatwijken aan de randen van de stad.

Hun plaats is ingenomen door nieuwkomers. Jongeren van buiten de regio die in de hoofdstad komen werken, en die dankzij hun salaris geen flat hoeven te delen. En er zijn vrij veel immigranten van buiten Europa. Ik zag Westafrikanen, Oostafrikanen, Nepalezen, Indiërs, Srilankanen en Bengalezen. Jonge mannen werken in de bouw en als fietskoerier. Jonge stellen werken in productiebedrijven of in de horeca.

Je hoort weleens wat gemopper over buitenlanders, maar over het algemeen hebben ze in Boekarest geen negatief imago. Veel integratie is er trouwens ook niet. Ik stel me voor dat het in Nederland in de jaren zeventig ook zo moet zijn geweest met de gastarbeiders.

Begin twintigste eeuw werd Boekarest dankzij stormachtige economische groei ook een magneet voor immigranten, toen vooral uit Armenië, Turkije, en Griekenland. Het was een melting pot, die immigranten zijn gebleven en geïntegreerd. Wie weet gaat dat met onze nieuwe buren ook gebeuren.

Ingewikkelde stadsontwikkeling

Bron: buletin.de

Als ik wijkbewoners over hondepoep hoor klagen dan weet ik: we zijn een hoogontwikkeld, welvarend stadsdeel geworden. Wie de luxe heeft om zich hierom druk te maken, heeft waarschijnlijk al een baan, een comfortabele woning, een auto, en vakantiekiekjes uit Egypte op de koelkast.

Niet voor niks ligt het bruto Boekarestproduct tegenwoordig boven het Europese gemiddelde en doen onze stadsgenoten qua koopkracht niet onder voor Berlijners of Parijzenaars. Het gemiddelde verbergt grote ongelijkheid, maar daarover een andere keer.

De hondepoepdiscussie is een bijproduct van welvaart, de verkeersdrukte is dat ook. In Boekarest is veel werk dat hurende jongeren en buitenlanders aantrekt, mensen willen niet meer met drie generaties in een flatje wonen, en gezinnen willen graag een kindvriendelijke omgeving (huis met tuin in autoluwe straat). Door deze drie factoren is de vraag naar woningen enorm gestegen en zijn stad en ommeland de laatste jaren flink uitgedijd.

Al die mensen willen zich ook graag verplaatsen om naar school, werk, huisarts of winkelcentrum te gaan, en dat geeft de gemeente ruimtelijke-ordeninghoofdbrekens. Nou kan je zeggen wat je wilt, maar de overheid doet wel wat. In tegenstelling tot in de eerste 25 jaar na de revolutie van 1989, wordt in ons stadsdeel nu werk gemaakt van de weginfrastructuur. Nieuwe flyovers zoals op de foto hierboven, verbrede wegen, een begin van busbanen en fietspaden, en er wordt nu zelfs opgetreden tegen foutparkeerders.

Het verkeer zelf is daarbij wel heel erg leidend. Er wordt nauwelijks gekeken naar de oorzaken van verkeersstromen. Zo brengen veel ouders uit nieuwbouwwijken hun kinderen met de auto naar school. Deels omdat de meest dichtbije school niet goed (genoeg) is, deels omdat er überhaupt geen school in de buurt is. Die is dan simpelweg niet ingepland. Hetzelfde mankement geldt voor doktersposten, sportterreinen, horeca, winkels en andere openbare voorzieningen. Op andere plaatsen is er een markt, zonder parkeerplaatsen, pal naast een druk kruispunt gevestigd. En je hebt bar weinig aan een zesbaansweg met gescheiden richtingen als die geblokkeerd raken door in- en uitvoegers en dubbelgeparkeerde bestelbusjes.

Het is een fase, denk ik dan als thuiswerker. Bovendien wonen wij in het oudere stuk van het stadsdeel, waar de kinderen zelf naar school kunnen wandelen en ook de supermarkt en het park op loopafstand zijn. In ons stuk van de stad hebben we dan wel weer last van de toegenomen verkeersdrukte, van al die nieuwe mensen die verderop zijn gaan wonen maar hun werk niet mee hebben verhuisd. Want ook kantoorruimte ontbreekt in de nieuwe wijken.

Het lijkt erop dat de gemeente ook niet helemaal onbevangen naar de problematiek kijkt. De burgemeester, van het type aanpakken en over de regels maken anderen zich wel druk, heeft via zijn familie enorme onroerendgoedbelangen in de nieuwbouwwijken aan onze kant van de stad. De investeringsmaatschappij waar hij formeel geen banden mee heeft – gelukkig voor hem zitten de regels vol gaten en worden ze heel formalistisch uitgelegd – zet overal kolossale complexen van flatgebouwen neer. De mensen zijn tevreden, want die kijken naar stadsdelen waar het nog veel slechter is geregeld. Maar het valt wel op dat de nieuwe voorzieningen, zoals een grote parkeergarage voor overstappers van auto in metro, of een wegverbredinkie, allemaal nou net de aantrekkelijkheid van die, heus niet zijn, nieuwbouwprojecten bevorderen.

Het is fascinerend. Veel leuker dan praten over hondepoep.

Een nieuwe race

Het Roemeense grondwettelijk hof heeft eerder vanavond bevestigd dat de krankzinnige Poetinfan Georgescu geen kandidaat kan zijn voor het presidentschap. Er zijn protesten, maar voorlopig gaan Georgescufans niet massaal de straat op. Wat niet is kan nog komen, maar ondertussen wordt er al volop gespeculeerd over wie het populistisch-conservatief-nationalistische stokje gaat overnemen.

Voormalig voetbalhooligan George Simion, die bij de geannuleerde presidentsverkiezingen voor de Kerst zo’n 15% van de stemmen haalde, wordt het meest genoemd. Maar het wordt invechten, want de glibberige oudgediende Victor Ponta (voormalig premier) dringt zich met dezelfde ridicule socialmediateksten naar voren, en er worden nog zeker vier andere personages genoemd die de erfenis van Georgescu zouden kunnen oppakken.

Wie het ook wordt, hij of zij moet het opnemen tegen Crin Antonescu, een politicus pur sang die al tien jaar inactief was maar nu als een compromiskandidaat wordt gesteund door alle regeringspartijen. Antonescu is de kandidaat van het establishment. Verder kan Nicușor Dan, de burgemeester van Boekarest, op aardig wat steun rekenen onder het meer progressieve deel van de bevolking. Dan staat bekend als onkreukbaar, maar communiceert heel droog en technisch. Overigens is de termijn voor kandidaatstelling niet verstreken, dus er kunnen nog wat spelers bijkomen op het veld.

Eerst maar eens de komende dagen door, en dan zien we wel weer verder. Dat is misschien voor de komende jaren sowieso wel een goeie strategie.

Straatprotesten tegen regering nemen toe

Na de parlementsverkiezingen van afgelopen december vormden precies dezelfde partijen een nieuwe regering. Er is in brede lagen van de bevolking grote onvrede ontstaan met de tijdenlang oppermachtige PSD, de opvolgers van de oude communisten. Dit weekend protesteerden tienduizenden mensen in het centrum van Boekarest tegen de corrupte ouwejongenskliek die Roemenië nu al drie decennia regeert.

Source: digi24.ro

De analyse die de demonstranten maken van het probleem onderschrijf ik volledig. De regering is niet alleen corrupt en hangt aan elkaar van vriendjespolitiek, maar is ook zeer zwak. Met een beetje druk van de VS heeft de overheid zomaar de bekende Tate-broers laten gaan, die het land niet uit mochten hangende hun strafproces wegens verkrachting en vrouwenhandel. Prompt namen ze een privévliegtuig naar Florida. Een enorme klap voor de toch al wankele Roemeense rechtsstaat.

Maar de oplossing van de demonstranten, Georgescu president maken, is totaal verkeerd. Niet alleen is hij fan van Poetin en tegen de EU (ook tegen de NAVO trouwens, maar die blazen de Amerikanen wel op), maar hij is ook krankzinnig. Het is moeilijk iemand aan te wijzen die minder geschikt is voor het ambt van president. Georgescu gelooft dat bronwater in plastic flessen wordt verkocht om de gezonde straling tegen te houden en het volk te onderdrukken. Dat soort theorieën. Een wappie.

Georgescu is afgelopen week aangehouden en ondervraagd. Hij wordt onder andere verdacht van subversieve activiteiten en verkiezingsfraude. Vervolgens is hij niet vastgezet en heeft ook geen huisarrest gekregen, maar moet zich af en toe melden bij de instanties. Tegen een aantal van zijn handlangers loopt ook een strafproces. Grote vraag is nog steeds, of hij zal worden verhinderd mee te doen met de nieuwe presidentsverkiezingen begin mei. Zo ja, dan zullen de protesten ongetwijfeld toenemen, aangewakkerd door de VS (Musk) en door de grootste extreemrechtse partij in Roemenië, AUR. Die zijn dol op lekker rellen, hoewel hun steun voor Georgescu niet onvoorwaardelijk is. Zo nee, dan bestaat het risico dat hij president wordt. Roemenië heeft geen presidentieel stelsel, zoals de VS of Frankrijk, maar het is veel meer dan een ceremoniële functie. Volgens de laatste peiling stond hij op 40% van de stemmen.

De VS zijn niet meer onze bondgenoot

Trump is op de hand van Poetin, en tegen Europa. Dat bleek duidelijk uit de afgelopen week. De banden met Rusland worden aangehaald terwijl die met Europa worden doorgesneden.

Musk wil de Europese democratieën verzwakken door interne verdeeldheid te zaaien, met de leugens op zijn socialemediaplatform waarmee hij buitenlanderhatende partijen populairder probeert te maken.

De Amerikaanse regering is Donald + Elon, de rest is niet belangrijk. Wat deze twee roepen, voert de rest uit. Zo kwamen deze dagen twee belachelijke eisen uit Washington, rechtstreeks gericht tegen de Roemeense rechtsstaat. Die toch al wankel is.

Ten eerste kwam de eis om de gevaarlijke gek Georgescu toe te laten tot de nieuwe presidentsverkiezingen dit voorjaar, terwijl op hem de zware verdenking rust een stropop van Poetin te zijn.

Ten tweede werd een ongekende inmenging in de Roemeense justitie gepleegd, doordat openlijk werd verzocht om vrij reizen voor de gebroeders Tate. TEgen deze bekende socialemediafiguren, die naar eigen zeggen in Roemenië wonen omdat je hier met smeergeld alles voor elkaar kunt krijgen, loopt een strafproces wegens onder andere mensenhandel en aanranding.

Roemeense regeringen zijn experts in het met alle winden meewaaien, en dus zullen officiële reacties proberen deze inbreuken op de Roemeense souvereiniteit weg te wuiven. Maar de publieke opinie is terecht verontwaardigd.

Een paar dagen geleden had ik het nog met een plaatselijke vriend over het raketschild dat de Amerikanen in Roemenië en Polen hebben ingericht en waarvoor grote investeringen zijn gedaan. Hij dacht dat de bijbehorende bases zeker zouden blijven, anders snijden de VS zich in hun eigen vingers. Maar nu weet ik het niet meer zo zeker. Onze bondgenoot zijn ze in ieder geval niet meer. Bij een aanval op de Baltische staten heb je eerder kans dat de Amerikanen Rusland steunen.

Gelukkig hebben we in Europa nog elkaar als geestverwanten. De VS staan nu alleen. Ze hebben alleen nog slachtoffers en concurrenten op de wereld.