Gisteravond kon men schrijver dezes aantreffen op een verjaarspartijtje. Een van de gasten begon al vroeg op de avond de gedachte uit te weiden dat de Joden zowel in Rusland als in Amerika aan de touwtjes trekken en overal achter zitten.

Het bleek al snel dat de spreker zelf Jood was en het publiek met zijn provocaties uit de tent wilde lokken. Maar daar had hij buiten de gemiddelde Roemeen gerekend, want die trekt van zelfs de meest fantastische complottheorieën geen wenkbrauw meer op. (Zelf was ik blij dat ik me niet met verontwaardigde protesten bloot had gegeven.)

Maar waarom blijft de gemiddelde Roemeen (laten we hem Răzvan noemen) dan zo koud onder de buitenissigste prietpraat? Omdat hij er al zoveel van heeft gehoord. Complotten zitten in het Roemeense dna. Iedereen en dus ook Răzvan heeft zijn eigen samenzweringstheorie. En dat komt allemaal door de Securitate, de geheime politie van tijdens het communistische bewind tot 1989.

Er waren destijds veel geheim agenten die de bevolking bespioneerden, maar het nationale netwerk van angst en wantrouwen werd in stand gehouden door duizenden en nog eens duizenden informanten. Veel mensen (waaronder mijn schoonvader) ontdekten na de revolutie dat goede vrienden alle borrelpraat hadden doorgebept aan de Securitate.

Răzvan weet hoe de Roemeense revolutie gegaan is. Uiteindelijk is een groep binnen de communistische partij die van de dictator Ceaușescu af wilde, aan de macht gekomen en gebleven onder het mom van een democratische regimewisseling. Veel Securitate-kopstukken zijn in de jaren negentig opgedoken als bestierders van zakelijke imperia. Activisten en wetenschappers denken dat de stiekemerds ook vandaag de dag nog aan veel touwtjes trekken.

Af en toe blijkt daar iets van, zoals wanneer bleek dat de openbaar aanklagers van het anticorruptieparket voor hun informatie van telefoontaps afhankelijk waren van de geheime dienst. Of wanneer, zoals van tijd tot tijd gebeurt, een hoge ambtenaar of toezichthouder bij de geheime dienst blijkt te hebben gewerkt. Algemeen wordt aangenomen dat de geheime dienst een berg informatie onder de pet houdt, waarmee zij politici en andere prominenten kan chanteren: het uit Sovjettijd bekende kompromat.

Ook over de invloed van de geheime dienst op politieke partijen gaan verhalen rond. Roemeniës extreemrechtse partij, AUR, danst naar verluidt op het fluitje van de spionnen. Dit zou blijken uit het feit dat ze in de media en op straat veel kabaal maken, maar in het parlement vaak braaf met de regering meestemmen. Zo zou deze partij als een uitlaatklep in stand worden gehouden door de geheime dienst, die zich daarmee kwijt van haar constitutionele taak om de rust in het land te bewaren. Het klinkt in Nederlandse oren misschien wat vergezocht, maar dit soort theorieën worden in Roemenië niet weggelachen.

En dan is het voorbeeld uit de vorige paragraaf nog ten dienste van het land, als het waar is. Maar de machtspositie die de geheime dienst ongetwijfeld heeft, gebruikt ze dan ook om die eigen positie te handhaven en misschien uit te breiden. Een eigen, per definitie geheime agenda waar elke democratische controle op ontbreekt.