Bouman's Blog

Leven en werken in Roemenië

Archief voor de tag “corruptie”

De poppetjes blijven vallen

Berichten die de justitiegezinde burger moed geven zijn de laatste paar jaar aan de orde van de dag in Roemenië. Letterlijk iedere week staat er weer een nieuwe hotemetoot in de krant met z’n lelijke gearresteerde hoofd. En er zijn er ook al flink wat veroordeeld en achter de tralies: onroerendgoedmagnaten, voetbalmakelaars, grootindustriëlen, burgemeesters, politiechefs, oud-ministers en zelfs een oud-premier hebben de afgelopen jaren fijn gemeenschappelijk kunnen douchen.

Het verschil met andere landen is niet dat de mensen hier slechter zijn, of meer tot corruptie geneigd. Het verschil is dat de corrupto’s te weinig moeite doen om hun zaakjes buiten het voetlicht te houden. Roemenië is in feite sinds 1947 (overname door de communisten) tot heden een staat, waarin het zo gewoon is dat functionarissen samen met the well connected voor eigen goud gaan en de burger bestelen, dat ze nog steeds geen reflexen hebben ontwikkeld om dat allemaal wat stiekemer te doen. Nu het openbaar ministerie eindelijk wat spierballen heeft gekweekt komt dat de zware jongens duur te staan.

De meneer op de foto heet Mircea (Míertsjaa) en is de broer van president Băsescu. Het schijnt dat hij zelf een beetje een onbenul is, maar goed met zo’n broer komen er nog weleens mensen aankloppen die wat willen. Zo ook Mircea. Om onduidelijke redenen heeft deze goedwammes zich ingelaten met een stel zigeunercriminelen, een soort clan waarvan de chef momenteel zit te brommen voor poging tot moord. Mircea kwam een tijd geleden al in het nieuws omdat hij gefilmd werd bij de doop van een van de nieuwe clanaanwasjes, in de rol van peetvader.

De man is nu dus volgens de officier van justitie de spil geweest in een smeergeldaffaire, waarbij hij zou proberen om Bercea Mondial (zo ‘heet’ die clanbaas, ook bekend van dit stukje) uit de bajes te houden in ruil voor heeeel veel dubloenen. Zoveel zelfs, dat hij bij een telefoongesprek klaagde over de berg geld, die hij moest verstouwen…en dat gesprek werd afgeluisterd door het openbaar ministerie.

Nou vindt Mircea zelf dat hij min of meer gedwongen werd om mee te doen en zelf gechanteerd werd. Het is een mogelijkheid. Maar het punt is dat nu zelfs de broer van de president voor de strafrechter moet verschijnen.

In Roemenië wordt altijd meteen verslag gedaan van wat de buitenlandse pers vindt van Roemeens nieuws. Veel commentatoren op de internets en de televee stelden opgelucht vast dat dit nieuws juist goed is overgekomen, in de zin van: In Roemenië wordt nu eindelijk werk gemaakt van de strijd tegen corruptie, waarbij zelfs de broer van de president niet wordt gespaard.

Het blijft spannend, want binnenkort komt er uitspraak in een ander proces waarbij de grootste mediatycoon en bewezen Securitate-agent Voiculescu in hoger beroep is gegaan tegen een veroordeling tot 5 jaar cel. Fiat iustitia, zoals de oude Romeinen al zeiden.

Maatschappelijk in het middenveld

Reve zou zeggen: “De een doet dit, maar de ander weer dat.” Zo was ik vanmorgen in een conferentiezaal van een hotel hier te stede, luisterend naar juristen en activisten over de toegang van rechters en gewone burgers tot overheidsinformatie. Er was een parlementslid, er waren veel ngo’s vertegenwoordigd, rechters en advocaten waren er, ministeries en zelfs de geheime dienst.

Het ging over een wensenlijstje voor herziening van de wet op geclassificeerde (geheime) overheidsinformatie uit 2002. Deze wet was al een hele vooruitgang ten opzichte van de communistische regels, want toen was alles geheim. Toch zijn we nu weer aan heel andere wetgeving toe en daaraan kan je zien hoe snel Roemenië verandert.

De ngo Centrul de Resurse Juridice had een rapport gemaakt over wat er mis is met de huidige wetgeving. Ik had als kleine bijdrage en with a little help from my friends een stukje geschreven over hoe het in Nederland en België hiermee zit. Hoewel ieder EU-land een wettelijk principe heeft dat overheidsinformatie openbaar is behalve in uitzonderingen, wordt dat principe nergens precies hetzelfde toegepast en heeft ieder land het net iets anders georganiseerd. In Roemenië heerst op veel plaatsen nog steeds een cultuur van wantrouwen en afschuiven van verantwoordelijkheid in het openbaar bestuur (heb ik gehoord). Daar komt de corruptie nog eens bij. Dat maakt het niet makkelijk om het openbaarheidsprincipe toe te passen.

Ook hoorde ik verhalen over het domweg niet uitvoeren van rechterlijke uitspraken door de overheid. Dan sta je als burger toch echt met lege handen. Of het moedwillig tegenhouden van de rechtsgang door overheidsfunctionarissen, dat gebeurt in Nederland denk ik maar heel zelden. Een advocaat vertelde dat een zaak vier keer van rechters was verwisseld omdat die nu nog voor de omgang met geheime informatie een bepaalde vergunning nodig hebben, die hebben niet alle rechters en bovendien is hij maar tijdelijk. Gelukkig wordt dat naar verwachting volgend jaar opgelost met een wetswijziging.

Ondanks het hoge niveau van professionaliteit bij de deelnemers had de bijeenkomst soms een aandoenlijk amateuristisch gehalte: de powerpoint-presentatie met veel te veel tekst, de persoonlijke discussies die ontstonden en die niet werden afgekapt, de anekdotes terzijde, de onverklaarde afwezigheid van bepaalde sprekers, etc. Daartegenover staat dat deze bijeenkomst 10 jaar geleden onmogelijk was geweest. De overheid wordt sneller moderner dan je van een overheid zou verwachten. Er is meer openheid nu en dat geeft ook hoop op minder corruptie in de toekomst.

Ondertussen wordt er iedere dag geprotesteerd tegen een mijnbouwproject en de knullig-arrogante houding van de regering. Veel gevestigde media besteden er nauwelijks aandacht aan (want die worden door aan de regering gelieerde partijen betaald). Maar het feit dat er 15.000 mensen de straat opgaan omdat ze de corruptie en arrogantie van de macht zat zijn, is als je het glas half vol wilt zien een mooi gezicht. Veel Roemenen hebben er de handen vol aan om hun hoofd boven water te houden, maar als er zoveel mensen tijd maken om te gaan protesteren komen er vanzelf genoeg zelfbewuste burgers. En dat is heel handig tegen bestuurlijke willekeur.

Dus hup Roemenië, zou ik zeggen.

Negoiță tegen Negoiță

Op 10 juni zijn er in Roemenië lokale en provinciale verkiezingen. Boekarest is verdeeld in zes deelgemeenten, dus je kunt stemmen voor de eigen deelraad en de gemeenteraad van Boekarest. Bij ons in sector 3 gaat de strijd voornamelijk tussen Robert Negoiță en Liviu Negoiță. De laatste is de zittende burgemeester en Robert is van de PSD, de partij die pas een nieuwe regering heeft mogen vormen en ook voor de lokale verkiezingen op winst staat. Dat ze dezelfde achternaam hebben is toeval want ze zijn geen familie. Overigens kan het nog veel gekker, want er is een provincie waar drie (!) verschillende kandidaten Constantin Nicolescu heten.

Eergister kwam er een meisje in onze flat langs de deuren om namens de PSD te informeren naar de belangrijkste problemen en om een poster op te plakken van een campagnebijeekomst van Robert. Die was vandaag, en mooi weer constaterende ging ik met dochterlief eens kijken.  Het evenement vond plaats in het park bij ons naast de deur, dus handig.

Nu is Robert niet de minst controversiële figuur in de Roemeense politiek. Zij huwelijk met een 19-jarig meisje deed stof opwaaien, deze multimiljonair is betrokken bij een prostitutieschandaal waarbij zijn broer een hoofdrol speelt, hij heeft altijd mot met de fiscus die wegens een belastingschuld al eens een hoop onroerend goed van hem heeft geveild. Er loopt een klacht tegen hem van de nationale integriteitsautoriteit én een strafklacht van het anticorruptieparket. Hij is verantwoordelijk voor dit hotelproject (sinds het heengaan van hotel Rossia te Moskou het grootste van Europa), strategisch naast een destructiefabriek geplaatst, waar nu wegens tegenvallende bezetting voor de helft appartementen van zijn gemaakt. Van het hotel dus.

Robert klom op de zeepkist en begon retorische vragen te stellen als: Hebt u ook zo genoeg van de corruptie? Alle bejaarden in het publiek: Jaaaaa… Vindt u ook dat u teveel belastingen betaalt? Jaaaaaa….

Verkiezingsaffiche van Robert: ‘De mens is een passant, maar wat hij opbouwt is voor eeuwig’

Hij fulmineerde tegen de hoge btw (waar de gemeente niets mee te maken heeft), kwam met een plan voor gratis isolatie van alle flats in het stadsdeel (waar in de huidige gemeenteraad ook al een voorstel voor ligt) en stelde de dure vuilophaal- en beveiligingscontracten aan de kaak, die gesloten zijn met firma’s van vrienden van de huidige burgemeester.

Als echte socialist stelde Robert voor om de beveiliging van openbare ruimten en het ophalen van vuilnis door gemeentelijke diensten te laten doen in plaats van een extern bedrijf. Hij had ook een plan voor de zwerfhonden: We kopen op het platteland 3 hectare grond, zetten daar een hek omheen, doen daar de honden en gebruiken al het eten dat mensen en restaurants weggooien als hondenvoer.

Met zijn mierzoete glimlach en theatrale gebaren deed Robert me denken aan een een straatmuzikant, die de mensen met een praatje warm maakt voor zijn volgende schlager. En zo is het ook in de politiek natuurlijk: panem et circem.

President smijt met modder naar troetelkind

Bij wijze van autoplagiaat (ik zit met de tentamens) een stukje dat ik net heb opgestuurd naar de Alfred Mozer-stichting voor hun nieuwsbrief:

Na de toetreding tot de Europese Unie in 2007 hebben internationale organisaties hun inspanningen in Roemenië afgebouwd, hoewel de democratie er nog steeds wankel op zijn benen staat als zelfs de president de justitiële verbeteringen onder vuur neemt.

De Europese Commissie heeft ook na toetreding nog wat invloed bij de Roemeense regering. Van tijd tot tijd worden er rapporten geproduceerd op onder andere het terrein van justitie. Die rapporten zijn voor Nederland munitie om Roemenië voorlopig uit het Schengengebied te weren, vanwege gebrekkige rechtszekerheid voor burgers en bedrijven en onvoldoende resultaten in de strijd tegen corruptie.

Cruciaal in de strijd tegen corruptie is de inspanning van het speciale anticorruptieparket. De anticorruptie-procureurs hebben vooral de afgelopen twee jaar een groot aantal strafklachten ingediend en er zijn nu ook veroordelingen van politici losgekomen. President Băsescu was tot voor kort een grote steun voor de procureurs, die het moeten opnemen tegen een gevestigde orde van partijbaronnen.

Maar op 21 december liet Băsescu in een interview ineens een geheel ander geluid horen. In een koerswending van 180 graden spuide hij scherpe kritiek op het anticorruptieparket. De president vond dat procureurs in het vervolg maar zelf verantwoordelijk moeten gesteld voor de imagoschade van beschuldigde politici. Ook begon hij erover dat rechters persoonlijk aansprakelijk moeten worden gesteld voor gerechtelijke dwalingen, iets dat gelukkig in geen enkel EU-land het geval is omdat het de positie van de rechterlijke macht ernstig in gevaar zou brengen. Als slagroom op de taart opperde Traian Băsescu dat verzoeken om opheffing van de immuniteit van parlementsleden – om strafvervolging te kunnen instellen – maar weer inhoudelijk door politici moesten worden beoordeeld. Dit na een jarenlang debat waarin hij juist verdedigde dat politici zich niet inhoudelijk met justitie moeten bemoeien. gejat van www.stareanatiunii.com

Waarom deze kennelijke koerswijziging? De civil society staat op zijn achterste benen. De Schotse Roemeniëwatcher Tom Gallagher vermoedde in de krant România Liberă van 3 januari puur politiek opportunisme: de baronnen van wie de partij van de president afhankelijk is worden mogelijk zenuwachtig en dreigen hun steun in te trekken. En nu de EU met de eurocrisis en het Hongaarse Orbanregime wel wat anders aan zijn hoofd heeft, zou Băsescu zijn kans schoon zien.

De ontwikkelingen laten in ieder geval duidelijk zien dat Roemenië ook na toetreding tot de EU veel steun nodig heeft om op de goede weg te blijven. Want ook nu nog kan de klok weer worden teruggedraaid.

Het lot van ANI

Het gaat niet goed met het ANI. Het nationale integriteitsagentschap is al een tijdje in het nieuws, omdat rechters en politici deze jeugdige instelling vleugellam hebben gemaakt. Het Agenția Natională de Integritate is opgericht bij wet van 28 mei 2007 (Wet 144/2007), mede in het kader van de toetreding tot de Europese Unie op 1 januari van dat jaar.

Het is nu echter vrijwel zeker afgelopen met de belangrijkste wapens van het ANI, namelijk de openbaarheid van de vermogens van politici/dignitarissen en het zelfstandig graven daarin naar ongerechtigheden. Nadat het constitutioneel hof een belangrijk deel van de ANI-wet ongrondwettelijk had verklaard (volgens de krant Evenimentul Zilei omdat ook de vermogens van rechters onder de loep werden gehouden) had de volksvertegenwoordiging een aangepaste, gehavende maar nog toonbare wet aangenomen.

De Roemeense Senaat echter heeft vervolgens vakkundig het ontleedmes gehanteerd waarna het ANI uitgebeend door het leven moet. De Roemeense president heeft de bevoegdheid om de wet terug te sturen naar het parlement in plaats van te ondertekenen, dat heeft hij gedaan waarna de senatoren er nogmaals het mes in hebben gezet.

Vooral voor de pers is dit jammer, want die maakte altijd smeuïge verhalen van de jaarlijkse vermogensdeclaraties. “Minister X heeft wel 3 huizen en 5 auto’s – waar doet ‘ie het van?” Officieel verdient een minister nog geen 2000 euro per maand, maar natuurlijk zijn het allemaal handige zakenlui. Als je niet voor jezelf kunt zorgen word je in Roemenië echt geen minister.

Als buitenstaander vraag je je af, waarom iedere verdiende cent dan ook op straat moet komen te liggen? Als ik minister was, zou ik ook niet willen dat iedereen wist wat ik op de bank had staan. Dat thema heeft in de nationale pers wel aandacht gekregen. Maar de redenering luidt: “Waar zoveel corruptie is als bij ons, moeten er ook forse maatregelen worden gebruikt.” Maximale transparantie dus. Het amputeren van het integriteitsagentschap heeft dan ook veel mediastof doen opwaaien. Naar verluidt is men ook in Brussel niet zo in zijn nopjes met deze ontwikkeling.

 Ik vind het zelf juist wel prettig dat het ANI achter de schermen verdwijnt. Bij problemen kan een rechterlijke instantie worden ingeschakeld nu het ANI zelf nauwelijks nog onderzoek mag doen, dus dat is wel een vertragende factor. Er moet voor gewaakt worden dat de corruptiebestrijding over de hele linie niet inzakt, maar ik denk niet dat de tot nu toe constante media-exposure de strijd tegen onwettig vergaarde vermogens goed doet. Want als ieder tweede huis een krantenkop wordt, dan devalueren de echt brandende kwesties vanzelf mee. En als Roemenië iets niet kan gebruiken is het nog meer onverschilligheid.

Berichtnavigatie